| |
Henry Dunant upphafsmaður Rauða kross hreyfingarinnar.
Jean Henry Dunant er á spjöldum sögunnar jafnan skráður sem frumkvöðullinn að stofnun Rauða krossins. Dunant fæddist 8. maí 1828 í Genf í Sviss. Foreldrar hans voru af gömlum og virtum ættum. Faðir hans var borgarráðsmaður sem beitti sér sérstaklega í þágu barna og unglinga, auk þess að aðstoða dyggilega fátækari íbúa borgarinnar. Móðir hans annaðist uppeldi barna þeirra 5 og ólst Dunant upp við allsnægtir og ástríki. Hún kynnti Dunant fyrir lífi og kjörum hinna sjúku, fötluðu og fátæku sem höfðu orðið undir í þjóðfélaginu. Sótti hún reglulega heim fátækrahverfi borgarinnar og fylgdi Henry henni gjarnan. Í endurminningum sínum segir hann m.a: "Þannig kynntist ég þeirri sorg og eymd sem ríkti í hreysum þeim er stóðu í myrkum hliðargötum og líktust meira fjósum en mannabústöðum. Hinn raunverulegi óvinur okkar var ekki nágrannalandið heldur hungur, kuldi, fátækt, fáfræði, hjátrú, hleypidómar og eymd. Og hve máttlaus og lítilsmegnugur einstaklingurinn er. Ég skildi að heimurinn varð að horfast í augu við þessa sáru fátækt ef takast ætti að sigra hana". Átján ára var Henry byrjaður að vinna að líknarmálum og um tvítugt fór hann tíðum um helgar í fangelsi borgarinnar til að lesa fyrir fangana. Eftir að hafa stundað bankastörf um nokkurra ára skeið settist Henry að í Alsír, sem þá var frönsk nýlenda og stofnaði þar fyrirtæki um búrekstur og akuryrkju. Hvert óhappið rak þó annað í rekstrinum, uns Henry var orðinn stórskuldugur og úrkula vonar um að úr rættist nema með því að stækka jarðnæðið og ná fram hagkvæmari rekstri. Jarðakaupin voru hins vegar háð samþykki keisarans og eftir árangurslausar bréfaskriftir ákvað Henry að fara til Frakklands og leita ásjár hjá Napoleon keisara þriðja. Þegar til Evrópu kom var keisarinn farinn til norðurhéraða Ítalíu, þar sem hann ætlaði að leggja til stórorrustu við Austurríkismenn með tilstyrk ítalskra bandamanna. Henry lét það ekki slá sig út af laginu og hraðaði sér til Ítalíu á fund keisarans. Hann fór síðasta spölinn í póstvagni og kom til bæjarins Castiglione þann 25. júní 1859. Þá upphófst atburðarás sem lagði grunninn að Rauða krossinum 4 árum síðar.
Saga að baki hugmyndar.
Daginn áður höfðu rúmlega 300 þúsund hermanna barist á völlunum við Solferino sem er í námunda við Castiglione. Um 40 þúsund fallina og særðra lágu í valnum. Hjúkrunarlið hersins var fámennt, óskipulagt og illa búið og óbreyttir borgarar tóku að aðstoða við að veita hinum særðu líkn. Henry Dunant fann keisarann hvergi en hófst handa við að skipuleggja hjálparstarfið. Hann varð brátt einn helsti foringi hjálparsveitanna sem gengu fram undir kjörorðunum frægu, "Tutti fratelli", eða "Allir bræður". Hinum særðu var því liðsinnt eftir megni án tillits til þess hvoru liðinu þeir tilheyrðu. Þessi lífsreynsla kveikti með Henry hugmyndina um stofnun sveita sjálfboðaliða um allan heim, sveita sem á friðartímum byggju sig undir að veita særðum líkn á ófriðartímum. Næstu árin var hugur Henrys bundinn við tvennt. Annars vegar við reksturinn í Alsír, sem sífellt seig meira og meira á ógæfuhliðina. Hins vegar við köllun sína um að koma í veg fyrir stríðshörmungar og þjáningar eins og þær sem tugþúsundir höfðu liðið við Solferino.
Minningar frá Solferino.
Árið 1862 sendi Henry frá sér bókina "Minningar frá Solferino". Í bókinni bregður hann á snilldarlegan hátt upp myndum af því sem hann sá og heyrði á vígvellinum. Þar lagði hann til, að stofnað yrði til hópa af sjálfboðaliðum í hverju landi til að sinna hinum særðu á stríðstímum. Einnig að ríki heims yrðu beðin um að sameinast um að veita hjálparsveitunum vernd. Bókin vakti mikla athygli, fékk lofsamlega dóma gagnrýnenda og varð um tíma helsta umræðuefni manna á meðal. Lesendur fylltust viðbjóði á andstyggð styrjalda og sannfærðust um nauðsyn líknarsveita. Bókin var send flestum valdhöfum í Evrópu á þeim tíma og Dunant, ásamt 4 kunnum Svisslendingum, bundust samtökum um að afla hugmyndunum fylgis. Í fyrstu nefndu þeir sig "Alþjóðanefnd til hjálpar særðum hermönnum" og tókst að afla sér liðsmanna meðal forystumanna þjóða í Evrópu. Nefndarmenn boðuðu fulltrúa 14 þjóða til ráðstefnu árið 1863 þar sem tillögur Henrys voru ræddar. Markar sú ráðstefna stofnun Alþjóðaráðs rauða krossins og í framhaldi af henni hófst uppbygging landsfélaga víða um lönd. Ári síðar var fyrsti Genfarsáttmálinn undirritaður í kjölfar ráðstefnu um alþjóðleg mannúðarlög sem Rauði krossinn efndi til. Genfarsáttmálarnir fjalla um vernd særðra og sjúkra hermanna á vígvöllum, særða og skipreka hermanna á hafi úti, stríðsfanga og óbreyttra borgara á stríðstímum.
Gleymdur í fátækt.
Næstu 2 áratugina bjó Henry Dunant í Frakklandi, Bretlandi og Þýskalandi í sárustu fátækt. Þrátt fyrir það reyndi hann eftir fremsta megni að vinna að hugsjónum sínum og tókst m.a. að fá Genfarsáttmálana gefna út í Frakklandi. Í stríði milli Þjóðverja og Frakka lagði hann fram tillögu um að komið væri upp hlutlausum svæðum fyrir særða og flóttafólk. Hann beitti sér fyrir bættum kjörum stríðsfanga, barðist fyrir búsetu Gyðinga í Palestínu og átti þátt í að skipuleggja ráðstefnu um afnám þrælasölu. Á meðan þessu fór fram dafnaði Rauði krossinn undir stjórn fyrrum samstarfsmanna Dunants í Sviss. Draumur hans var orðinn að veruleika, en hann flestum gleymdur. Dunant fluttist til Heiden í Þýskalandi og eyddi þar ævikvöldinu. Hann ritaði æviminningar sínar og fékk þær gefnar út. Árið 1895 skrifar þýskur blaðamaður grein um æviferil Dunants undir fyrirsögninni: "Nafn manns sem við höfum gleymt". Greinin var endurprentuð í mörgum stórblöðum og hafði þau áhrif, að til Dunants tóku að streyma bréf, heiðursgjafir og verðskuldaðar viðurkenningar.
Friðarverðlaun Nóbels.
Það sem eftir lifði ævinnar naut Dunant frægðar og viðurkenningar og hlaut, ásamt Frédérik Passey, frönskum friðarsinna, fyrstu friðarverðlaun Nobels árið 1901. Henry Dunant lést árið 1910, 82 ára að aldri, og var jarðsettur í Zurich.
(Endursögn úr bókinni Í þágu þjóðanna, Saga og starf Alþjóð Rauða krossins og Rauða kross Íslands. Útgefið af RKÍ 1992.)
 |
